نقش اصلي تجزيه و تحليل يك برنامه حذف، ارزشيابي و ارزيابي بعد از بكارگيري آنها است. براي اينكه برنامه به اجرا گذاشته شود و يا اگر به اجرا گذاشته شده است، نتايج موردبررسي و ارزشيابي قرار گيرد تا تعيين شود كه آيا برنامه مؤثر و كارآمد بوده و يا همانگونه كه پيشبيني شده، گزينش يك برنامه درست بوده است؟ دراينصورت، به حالت آرماني، تجزيه و تحليل برنامه و سياست را خواهيم داشت. در واقع اجراكنندگان برنامه هستند كه به گردآوري دادهها و يافتهها ميپردازند و نقش مهمي در گزارش چگونگي موفقيت مداوم برنامه دارند .ارزشيابي بهصورت مستقل اغلب هزينهي زيادي دارد و معمولاً هنگامي انجام ميشود كه احتمال شكست و يا ناتواني يك برنامه داده ميشود. بنابراين،تجزيه آرماني كه در آن همه برنامهها مورد بررسي قرار ميگيرند، به دليلهزينهاي كه در بر دارد و يا به دليل علاقهاي كه به حفظ وضعيت ويژه وجود دارد رايج نيست. معمولاً نظارت بر اجراي درست برنامه در برنامههاي همهگير و كلان جمعيتي مناسبتر است زيرا ميتوان اقدام به بررسي نمونهاي تجزيه و تحليلبرنامهها نمود. براي نمونه ارزشيابي و نظرسنجي از زائرين و گردشگران شهرمشهد كه هر سال در مشهد برگزار ميشود يك امر ضروري محسوب ميشود و اين يكنياز جامعه مردمسالار است كه براي نظرات مردم ارزش و اهميتي قائل شوند ونظرات آنها در برنامه و سياستهايي كه برنامهريزان پيش ميگيرند، مبنايحركت باشد و جامعه روزبهروز به سمت ايدهآلهايي حركت كند كه نيازمردمانش ميباشد. همواره يكي از دغدغههاي اصلي جوامع در حال توسعه، تبديل ويژگيها ودادههاي كيفي به دادههاي كمي است. در اين راستا علم آمار با ورود خود وبا سرفصلهاي كلي و جزئي توانسته است تا حدودي به اين مهم بپردازند. وليصرف دستيابي به دادههاي كمي نميتواند الزام ما باشد. چرا كه بايد اين دادههاي كمي با روشهاي خاصي جرح و تعديل شوند تا واقعيترا همانگونه كه هست نه آنكه بايد باشد بيان كند. همواره نظرسنجي باعناوين خاص مثل: فرم ارزشيابي، فرم نظرسنجي و… در كليهي نمايشگاهها وبرنامهها و سمينارها و همايشها مطرح ميشود. ولي اينكه اولاً چه ميزان اين نتايج قابل استفاده باشد و اينكه چطور ايننتايج به شيوهي مطلوب استفاده شود جاي بحث دارد. در اين راستا تبديلكميات به كيفيات به دو روش صورت ميگيرد.
جامعه گسترده است، در چنين مواقعي است كه انتخاب يك نمونه به صورت تصادفينيز بايد جامع از كل مجموع باشد. به اين خاطر تلاش شده است كه ميانگين ازكل گرفته شود تا بتواند به روشي رضايتمندي و يا عدم رضايتمندي را نشان دهدكه اين امر جامعيت نظرسنجي را در بر ميگيرد.