یک واحد مسکونی یا تجاری که مجوز احداث آن توسط شهرداری صادر می شود برای انشعاب آب باید از شرکت آب و فاضلاب مجوز لازم را بگیرد، برای اشتراک برق باید از اداره برق، برای نصب کنتور گاز از شرکت گاز و برای صدور پایان کار از شهرداری، برای اجازه کار (در واحد تجاری) از اتحادیه مربوطه، برای بحث بهداشت از اداره بهداشت، برای موضوع پارکینگ و ترافیک از اداره راهنمایی و رانندگی، برای دریافت خط تلفن از اداره مخابرات و برای بعضی دیگر از مجوزها باید از اداره بازرگانی، اداره میراث فرهنگی، اداره دارایی، نیروی انتظامی و بسیاری دیگر از ادارات باید مجوز بگیری تا مشمول خدمات شهری باشی و طی کردن این مراحل سخت و هفت خان خدمات شهری، هم اکنون تبدیل به معضل اصلی شهرهای کشور به ویژه کلان شهرها شده است و تنها نسخه ای که برای درمان این درد متصور است مدیریت واحد شهری است. همان چیزی که کارشناسان امور شهری بارها و بارها متذکر شده اند و سرانجام پس از سال ها انتظار، دکتر «محمود احمدی نژاد» رئیس جمهور از ضرورت «مدیریت واحد شهری» در اداره کلان شهرها سخن گفت و در جمع شهرداران کلان شهرهای کشور گفت: «دولت برای واگذار کردن امور شهری به شهرداری ها براساس توان مندی ها آمادگی کامل دارد.»
رئیس جمهور این تصمیم را در مجموعه پروژه های برنامه پنجم توسعه دانست و افزود: دولت در برنامه پنجم، پیشرفت و عدالت کشور، توجه ویژه ای به بخش های مختلف کلان شهرها به خصوص حمل و نقل عمومی داشته است.
رئیس قوه مجریه با درخواست شهرداران کلان شهرها برای تشکیل کارگروهی به ریاست معاون اول رئیس جمهور موافقت کرد و دستور داد کارگروهی به ریاست معاون اول رئیس جمهور و با حضور وزرای مسکن و شهرسازی، کشور و معاون برنامه ریزی و نظارت راهبردی رئیس جمهور و مسئولان شهری تشکیل شود تا به امور کلان شهرها رسیدگی کند.
مسئولان و مدیریت واحد شهری
کاربری «مدیریت واحد شهری» و کاربرد آن در اداره کلان شهرها در اظهارات استانداران، شهرداران و اعضای شورای شهر برخی از شهرهای کشور منعکس شده است.
«سیدجعفر حجازی» استاندار خوزستان که مرکز آن «اهواز» به عنوان یک کلان شهر محسوب می شود در این خصوص می گوید: تشکیل مدیریت واحد شهری و واگذاری آن به شهرداری ها هم اکنون در دستور کار کمیسیون های زیربنایی دولت قرار دارد و امیدواریم در آینده نزدیک به صورت لایحه به مجلس شورای اسلامی برای تصویب فرستاده شود.
وی اضافه می کند: با تصویب این قانون می توان امیدوار بود که شوراها با مسئولیت پذیری بیشتری به وظایف قانونی خود عمل کنند و پاسخگوی مردم باشند. تحقق مدیریت واحد شهری می تواند تاثیر مثبتی بر کاهش هزینه ها و افزایش سرعت اجرای پروژه ها داشته باشد.«اکبر نیکزاد» شهردار اردبیل نیز مدیریت واحد شهری را در قالب سند چشم انداز بیست ساله کشور دانسته و می گوید: در سند چشم انداز ۲۰ ساله نظام، افق روشنی در اجرای مدیریت واحد شهری، ترسیم و برنامه ریزی شده که با اجرای آن بسیاری از نارسایی ها و ناهماهنگی های عمرانی شهری به ویژه احیای بافت های فرسوده برطرف می شود.
«حیدر نجفی» شهردار اهواز نیز در اظهارنظری می گوید: در همه نشست ها به دنبال مدیریت واحد شهری بوده ایم ولی تاکنون این مشکل حل نشده و موفق به برقراری مدیریت واحد شهری نشده ایم.
«سیدمحمد آتشزر» رئیس شورای شهر قم نیز دوگانگی ها در مدیریت شهرها را مانع اصلی پیشرفت پروژه های شهری دانسته و می گوید: یکی از مشکلات کلان شهرها نبود حاکمیت مدیریت واحد شهری است و تا زمانی که دوگانگی در مدیریت شهری حاکم باشد موفق به حل مشکلات شهرها نخواهیم شد.
«احمد مصور» عضو شورای شهر اصفهان نیز حل برخی از مشکلات شهری از جمله ترافیک را منوط به مدیریت واحد شهری دانسته و می گوید: حل معضل ترافیک، نیازمند مدیریت واحد شهری و تعامل تمام ارگان هاست. مدیریت واحد شهری تجربه مثبتی است که می تواند مدیریت جامع ترافیکی را به دنبال داشته باشد و از مشکلات عدیده ای که در این زمینه وجود دارد، جلوگیری کند.
افزایش راندمان و کاهش خسارت
«سیدمحمد پژمان» شهردار مشهد نیز یکی از نگرانی های خود را اوضاع نابسامان مدیریت شهری عنوان می کند و می گوید: در حقیقت تاکنون به موضوع شهرها و مدیریت آن در کشور به طور شایسته پرداخته نشده و نمی شود و دولت باید کار ویژه ای را در این راستا انجام دهد. چرا که ۷۰ درصد جمعیت کشور در شهرها مستقرند از این رو شهرها و به ویژه کلان شهرها نقاط آسیب پذیر کشور هستند و بیشترین فعالیت اقتصادی، اجتماعی و سیاسی نیز در آن ها انجام می شود.
وی کمک به ایجاد مدیریت واحد شهری را موجب افزایش راندمان و کاهش خسارات شهری دانسته و اضافه می کند: در هیچ جای دنیا مراکز مختلف در امر مدیریت شهری نداریم که نه تنها با یکدیگر تعامل ندارند بلکه در کار یکدیگر دخالت (هم) می کنند.
آماده کردن زیرساخت ها
ولی مدیریت واحدشهری چه قالبی دارد و چگونه باید اعمال شود؟
عضو پژوهشکده سازمان شهرداری های کشور مبنای مدیریت واحد شهری را این گونه بیان می کند: مدیریت واحد شهری دارای یک منطق علمی، ایده اجتماعی و الگوی جهانی است و در واقع این سه عامل هستند که باید در ایران فراهم شود تا زمینه اجرای واقعی مدیریت واحد شهری فراهم شود.
وي توضیح می دهد: منطق علمی آن مربوط به فراهم شدن زیرساخت های فنی است به عبارت دیگر باید نهادهای خدمات دهنده به شهر امکانات فنی خود را در یک قالب واحد منسجم کنند و آن را در اختیار شهرداری یا هر نهادی که قرار است مدیریت واحد را عهده دار شود، قرار بدهند. درباره ایده اجتماعی آن نیز شرایط به گونه ای باید فراهم شود که یک واحد اداری ثابت پذیرای این مسئولیت و خدمات شهر شود. این نهاد در حال حاضر در بخش اداری در اختیار فرمانداری هاست و فرماندار در یک شهر وظیفه هماهنگی بین ادارات را فراهم می کند و در بخش خدمات شهری هم به نظر می رسد که شهرداری می تواند هماهنگی لازم بین اداره خدمات دهنده به شهروندان را به وجود آورد. اما در بعد ایده جهانی یا الگوی جهانی آن، کشور نیاز دارد که برای جلوگیری از دوباره کاری ها در حوزه خدمات شهری، از کشورهایی که سابقه بیش از یک قرن در مدیریت واحد شهری دارند، استفاده کند.
این کارشناس ارشد معتقد است باید هر سه زمینه در ایران به صورت توأم فراهم شود تا اجرای موفقی از مدیریت هماهنگ شهری (مدیریت واحد شهری) ظاهر شود و ادامه می دهد: اساس تشکیل شوراها براساس ایجاد مدیریت منسجم خدمات شهری بود که به دلیل نبود برخی زیرساخت ها وظایف شوراها از مجرای طبیعی خارج شده و صرفا منجر به معرفی شهردار شد. در حالی که فلسفه این شورا در اختیار گرفتن تمام امور شهر و تبدیل شدن حلقه واسطه بین تمامی ارگان های خدمات دهی به شهرها بود.
«عفت شریعتی» عضو کمیسیون اجتماعی مجلس شورای اسلامی با نگاهی به شیوه کنونی مدیریت استان ها و کلان شهرها می گوید: واقعیت این است که استان ها دارای مشکلات متعددی هستند که مدیران ارشد برای حل این مشکلات با استفاده از راه هایی که خود می دانند اقدام به حل این مشکلات می کنند و نهایتا این گونه تلاش ها که براساس روابط بین مسئولان استانی و کشوری صورت می گیرد نمی تواند عدالت مورد انتظار جامعه اسلامی را برآورده کند. زیرا مقطعی و موقت است. طرح موضوع توجه به «مدیریت واحد شهری» توسط رئیس جمهور گام بسیار بلندی است که شرط موفقیتش توجه به تمامی جوانب آن است.
این نماینده کلان شهر مشهد خواهان شناخت واقعی شیوه مدیریت واحد شهری شده و می افزاید: به دلیل این که در کشور سابقه ای در این خصوص نداریم و مسئولان کشور، استان ها و کلان شهرها دچار آزمون و خطا و اشتباهات ناشی از آن نشوند، باید پیش از هر کاری در این زمینه، شناخت کافی از منطقه ماموریت مجریان به دست آورند و با دید کافی وارد این مرحله از کار شوند.
«شریعتی» پس از شناخت، از لزوم در اختیار گذاشتن و در اختیار داشتن امکانات و اختیارات برای اجرای این ایده می گوید: در قدم بعدی باید توجه داشته باشیم مدیریت واحد، ابزارها و امکانات خاص خود را می طلبد و باید امکانات به صورت یک جا در اختیار مدیریت واحد قرار بگیرد تا او بتواند کار کند.
عضو کمیسیون اجتماعی مجلس در پاسخ به این سوال که چه مقام استانی یا شهری می تواند مدیر واحد شهری باشد، می گوید: فرقی نمی کند که استاندار یا شهردار متقبل این مسئولیت باشد بلکه مهم این است که فرد مورد نظر باید در قدم اول همدلی مسئولان شهری را جلب کند و اختیارات کافی قانونی را به دست آورد و پس از آن با در اختیار گرفتن امکانات «مدیرواحد» شهر شود.
وی سپس با نگاهی به الحاق قانونی امور اجرایی بخش هایی از مشهد به شهرداری مشهد می گوید: نمونه این مسئله را می توان در مورد الحاق امور شهری بخش های تابعه مشهد به شهرداری دید. پس از این که این اتفاق رخ داد شهرداری با کمبود امکانات مواجه شد و در عمل اجرای این قانون نتیجه ای دربر نداشت بنابراین فکر می کنم مدیریت واحد شهری سه عنصر مهم دارد اول شناخت از وظایف، دوم اختیارات قانونی و سوم امکانات شهری.
به هر حال به نظر می رسد تنها راه برون رفت از مشکلات شهری به ویژه در کلان شهرها اجرای صحیح «مدیریت واحد شهری» است و با توجه به این که زیرساخت های این طرح در کشور هنوز به وجود نیامده باید برای برداشتن قدم های اول این طرح، ابتدا باید زیرساخت های قانونی و اجرایی آن ایجاد شود و پس از آن با الهام گرفتن از مدیریت های شهری در کشورهایی که تجربه موفقی از مدیریت واحد شهری دارند، کلان شهرهای کشور را از «مدیریت واحد شهری» برخوردار کنیم