شهر بهشت - شريفزاده؛ عضو هيأت علمي جهاد دانشگاهي مشهد گفت: اگرچه بخشي از هويت ما در تغيير بافت ساختمانهاي شهري در معرض نابودي است، اما ميتوانيم با بازتوليد آنها در نمادها و المانهاي شهري هويت شهر را در اذهان مردم از بين نبريم. حامد بخشي در گفتگويي با سايت شهر بهشت افزود: اين حربه معمولاً در شهرهاي بزرگ دنيا براي حفظ گذشته تاريخي شهر استفاده ميشود و ميادين و المانهاي شهر نمايي از حافظه تاريخي مردم و شهروندان هستند.
اما در شهر مشهد هيچ تلاشي در راستاي نمادسازي براي حفظ هويت گذشته شهر صورت نميگيرد و حتي نمادهايي كه از دورانهاي گذشته بر جاي ماندهاند نيز تخريب و نابود ميشوند. وي در عين حال گفت: نميتوان منكر اين شد كه شهر مشهد همانند ساير شهرهاي بزرگ دنيا نيازمند تحول است و اينكه بخشي از هويت ما در اين روند تحول تخريب شود نيز امري طبيعي است، همانگونه كه در تمام دنيا اتفاق ميافتد. اما براي ساختن هويت جديد بايد تلاش كنيم تا در راستاي هويتهاي قبلي به كلي از بين نرود.
لذا راه حل موجود نمادسازي و معماري شهر است كه به حفظ هويت و تجديد خاطره مردم كمك ميكند. تخريب هويت يك شهر زماني صورت ميپذيرد كه بعد از تخريب، جايگزيني نداشته باشد. نمونه بارز اين امر هم تعويض نام خيابانهاست كه عليرغم اينكه مردم بعد از گذشت سالهاي زياد هنوز نامهاي جديد را قبول نكردهاند و از عناوين قديمي استفاده ميكنند، باز هم اقدام به تعويض نام بولوارها، ميادين و كوچهها ميكنيم و بر حفظ آن هم پافشاري ميكنيم! اين در حالي است كه حتي در كشورهاي غربي، عناوين قديمي نماد بيشاخصي نيست، بلكه بخشي از حافظه تاريخي مردم شهر را شكل ميدهد. لذا اين امر يك دوگانگي هويتي را براي مردم يك شهر بوجود ميآورد. وي در بخش ديگري از سخنانش گفت: هويت مردم يك شهر زماني معنا دارد كه افراد احساس كنند شهر و محله سكونتشان متعلق به آنهاست. اين در حالي است كه رفتار سياسي ما بگونهاي است كه به نظر ميرسد در حال حاضر مردم نسبت به دين خودشان هم احساس تعلق و حساسيت ندارند، مگر زماني كه دولت اين حساسيت را بوجود آورد. به عنوان مثال در زمان انتشار و چاپ كاريكاتورهاي موهن مردم به صورت خودجوش اقدامي نكردند و فقط در مراسمي كه دولت تعيين كرده بود انزجار خود را ابراز كردند. در حالي كه مسلمانان ديگر كشورها با تظاهرات گسترده مخالفت خود را بيان نمودند. استاد جامعهشناسي دانشگاه فردوسي مشهد در ادامه ضمن تأكيد بر اينكه براي حفظ احساس هويت در مردم بايد به آنها احساس مالكيت نسبت به محلهشان داد، گفت: اولين قدم در اين راه ايجاد تعامل بين افراد يك كوچه است. به عنوان مثال از مردم نظرخواهي شود كه چه اسمي را براي كوچهتان ميپسنديد؟ هويت هم راستا و به موازات تعيين مرز پيش ميرود. زماني كه مرز بين ما و ديگران از بين ميرود هويت ما از بين رفته است. در دهكده جهاني تلاش ميشود تا تفاوتي بين كشورها و مردم آنها از لحاظ عناصر فرهنگي وجود نداشته باشد، در حالي كه در يك محله بايد بين ساكنين احساس تعلق و مالكيت نسبت به محل زندگيشان بوجود بيايد. وي اذعان داشت: اين احساس مالكيت بايد از راه سياستگذاري دموكراتيك ايجاد شود. مديران شهري همواره شعار ميدهند كه شهروندان و مردم، ولي نعمتان آنان هستند و صاحب اصلي شهر ميباشند. در حالي كه هم اكنون زمان آن رسيده تا به شعارها عمل كنيم و به مردم اختيار بدهيم.
حامد بخشي خاطرنشان كرد: نمادها عامل لزوم هويت نيستند، بلكه عامل كمككننده و تقويتكننده آنها هستند. زماني كه نماد فلكه ضد در مشهد تخريب شد، با اوج بي تفاوتي مردم مشهد روبرو شديم، در حالي كه يكي از نمادهاي اصلي را از دست داده بوديم. چرا مردم بايد تا اين حد بي تفاوت باشند؟ تشكلهاي خصوصي و NGOها راهكار خوبي هستند تا در راستاي ارائه و واگذاري بخشي از مالكيت مردم به خودشان تلاش كنند. به عنوان نمونه از طريق ايجاد هيأت امنا براي محلهها به خودشان اختيار تصميمگيري بدهيم. اگر مردم احساس مسئوليت و دلسوزي نسبت به خودشان داشته باشند ديگر لازم نيست نگران از بين رفتن لهجه باشيم. چرا كه تنها بخشي از هويت جابجا شده و در حال بازسازي است. وي ضمن اشاره به وضعيت ديگر كشورها در اين خصوص گفت: در بسياري از شهرهاي دنيا، اعضاي شوراي شهر از بين مردم هر محله انتخاب مي شوند و مردم محله چون با او آشنا هستند و هميشه به او دسترسي دارند، با انگيزه بالا به او رأي ميدهند. لذا اگر از تجارب ساير شهرها و كشورهاي دنيا بهره ببريم و سعي در تغيير نگرش و رفتار خود داشته باشيم، ميتوانيم براحتي از تخريب هويت خودمان جلوگيري كنيم و همسو با توسعه جهاني گام برداريم.